Connect with us

لیکنې

عدالت اجتماعی، استحکام پایه های نظام اسلامی

Published

on

شاید یکی از مهمترین و پرچالش ترین معضل امروز بشر در سطح جهان، عدم تأمین عدالت باشد و این پرسش را نیز مطرح می سازد که مفهوم عدالت و تحقق آن چیست؟
یکی از مفاهیم در علوم اجتماعی به ویژه علوم مانند سیاست، فلسفه و حقوق همین مفهوم و معانی عدالت است که از آن هم ردیف با مساوات و در تضاد با تظلم و نابرابری یاد می شود.
هر چند به باور آگاهان علوم اجتماعی، هیچ کدام از این معانی قابلیت افاده معنی واقعی عدالت را ندارد، اما با آن هم در این نبشته تلاش گردیده تا حداقل پیرامون مفهوم و معانی کار برد این واژه در عصر حاضر پرداخته شود.
قبل از ظهور دین مقدس اسلام، دانشمندان نظیر گزنوفانس در یونان قدیم، راجع به مذهب توحیدی و خدای عادل، تئوری خویش را بر مبنای فطرت انسان مطرح کرد. خداوند یکتا را خدای عادل توصیف و اظهار کرد، اگر انسان در طریق عقل و فطرت سالک و زاهد بوده، می تواند با عدالت زندگی کند و … بنابرین در پهلوی این دیدگاه، شاهد این نکته نیز هستیم که بزرگان دین، عدالت را رکن و عنصر اساسی حیات بشر در روابط اجتماعی می دانند.
دین انسان ساز اسلام هم به عنوان دین حقیقی و واقعی در تکمیل فرضیه ها و تئوری های پیشین، به شناسایی ابعاد مختلف عدالت پرداخته است، قرآن کریم نیز مستقیم و غیر مستقیم به مبحث عدل و ظلم اشاره دارد، اما در این مبحث جا دارد، نخست به سیرت پیامبر بزرگوار اسلام حضرت محمد مصطفی (ص) و عدالت انجام شده از طرف ایشان در مدینه اشاره نمود:
از ابن قیم روایت است که رسول خدا بعد از اعمار مسجد که در حقیقت مرکز تجمع و دوستی مسلمانان بود، ابتکار دیگری را نیز انجام داد و در خانه انس بن مالک (رض) به خاطر تأمین عدالت و برابری میان مهاجرین و انصار، پیمان برادری ایجاد کرد، د راین پیمان جمعاً 90 نفر، 45 تن از مهاجرین و 45 تن دیگر از انصار حضور داشتند، بر اساس این پیمان ، همه برادر و برابر بودند. تا جاییکه حتی از همدیگر ارث می بردند، هرچند جریان ارث بردن برادران دینی تا زمان جنگ بدر بود، اما بانزول آیه 75 سوره انفال، ارث بردن مسلمانان از یکدیگر از پیمان برادری به خویشاوندی نسبی موکول گردید، مفهوم این برادری چنانیکه محمد غزالی نوشته، این بود که «تعصبات جاهلیت از بین برود و مسلمان فقط به خاطر خدا و اسلام خشم و غیرتش را به کار گیرد، امتیازات نسب، رنگ ونژاد نابود گردد و تنها جوانمردی و تقوا معیار برتری قرار گیرد.» در نتیجه همین اقدام بی نظیر پیامبر گرامی اسلام بود که جامعه‌ی نو پای مدینه به یک جامعه ی بی نظیر در پرتو عدالت اجتماعی شکل گرفت وادیان واقوام دیگر هم در زیرلوای توحید گرد آمدند منافع مدینه را منافع مشترک خود دانستند، بنابر این از آن جایی که عدالت اجتماعی به عنوان یکی از اهداف انبیاء (ع) معرفی شد و از نگاه نبوی فلسفه حکومت نیز بر قراری عدالت است.
روی این اساس جامعه ی را می توان اسلامی دانست که در پهلوی دیگر مزایایی اسلامی و تحقق شریعت غرای محمدی (ص) تبعیض و نابرابری ها در آن وجود نداشته باشد، زیرا دشمنان اسلام به خاطر ایجاد فاصله میان مسلمانان از مسایل کوچک وبی ارزش، کوه می سازند، سعی می کنند میان مسلمانان آتش نفاق را شعله ور سازند.
نظر به این موضوع حساس باید کشورهای اسلامی روی مسایل داخلی خود بیشتر تمرکز داشته باشند، زیرا بزرگان دین گفته اند، جامعه ی فاقد عدالت اجتماعی را به خاطر دور ماندن یکی از بزرگترین اهداف بعثت انبیاء (ع) نمیتوان اسلامی نامید.
با توجه به جایگاه رفیع عدالت در سیرت نبوی، بهترین معیار ارزیابی عملکرد رهبران جامعه‌ی اسلامی تطبیق عدالت و تحقق عدالت اجتماعی است که باید میزان توفیق برنامه های اجتماعی خود را با معیار یاد شده بسنجند و این عدالت است که پایه های نظام را مستحکم می سازد
برگیرنده:
1- سیرت رسول اکرم، کتاب الرحیق المختوم
2- پرتال – جامع علوم انسانی
3- شبکه شرق

احمد

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *